Skip to content

Ο Κληρίδης του Χρυσόστομου Περικλέους.

Νοέμβριος 26, 2013

Από τα πολλά που διάβασα για τον Γλαύκο Κληρίδη αυτές τις μέρες ξεχωρίζω το πιο κάτω κείμενο του Χρυσόστομου Περικλέους.

 

Δεν με ελκύει μόνο η ουσιαστική και αντικειμενική αποτίμηση του Χρυσόστομου. Με ελκύει επίσης και το γεγονός ότι η προσωπική ιστορική και πολιτική διήγηση που βγαίνει από το κείμενο, ταυτίζεται εν πολλοίς και με τη δική μου – λαμβάνοντας υπόψιν τη διαφορετική μας  ηλικία, εμπειρίες, γνώσεις και εμπλοκή στα κοινά.  

 

Οι ιστορικοί θα θεωρούν πολύτιμο αυτό το σύντομο κείμενο – το οποίο φυσικά, παραπέμπει στο βιβλιογραφικό έργο του συγγραφέα.

 

Η διαδρομή του Γλαύκου Κληρίδη

Μια κριτική αποτίμηση

 

Χρυσόστομος Περικλέους

 

Στο σημείωμα αυτό θα αποπειραθώ μια συνοπτική αποτίμηση της πολιτικής διαδρομής του Γλαύκου Κληρίδη, εστιάζοντας σε δυο βασικές πτυχές της: Κατά πρώτο λόγο, στην ορθολογική-πραγματιστική του θεώρηση και, κατά δεύτερο λόγο, στους ασύμβατους με τα ουσιαστικά διακυβεύματα μιας πραγματιστικής θεώρησης συμβιβασμούς ή τακτικούς ελιγμούς που κατά καιρούς έκαμε ο Γλαύκος Κληρίδης στη μακρά πολιτική διαδρομή του.

Πρώτα όμως οφείλω μια δημόσια απολογία για ένα περιστατικό που το έχω βάρος στη συνείδησή μου. Ο πρώτος τόμος της «Κατάθεσής» του (1988) με σύγχυσε κυριολεκτικά. Μα δεν ήταν η «ιμπεριαλιστική συνωμοσία» υπεύθυνη για την αποσταθεροποίηση της Κυπριακής Δημοκρατίας και την κατάρρευση του κοινού κράτους τον Δεκέμβρη του 1963; Και ήταν τελικά στις προθέσεις του Μακάριου η ανατροπή του συντάγματος του 1960; Μα ήταν δυνατόν να ήταν αληθινά τα όσα πρωτοφανή εξέθετε ο Κληρίδης στο βιβλίο του; Πήγα στον Τάσο Παπαδόπουλο. «Αυτά κι αυτά γράφει Κληρίδης», του είπα. «Είναι ψέματα, όλα ψέματα», μου λέει. «Γιατί δεν βγαίνετε έξω να τα πείτε στον κόσμο;», η απορία μου. «Μ’ ένα ψεύτη να τα βάλεις τι θα βγει», η απάντησή του. Μάης του ’89 στην Πράγα -εκπροσωπούσα την ΕΔΕΚ στη συνάντηση ελληνοκυπριακών-τουρκοκυπριακών κομμάτων- μπαίνοντας στο ξενοδοχείο βλέπω σ’ έναν καναπέ τον Κληρίδη να αφιερώνει στον Οζκιούρ την «Κατάθεσή» του σε αγγλική μετάφραση. Με κάλεσε κοντά τους. «Διάβασες το βιβλίο μου», με ρώτησε στα ελληνικά, «Ναι», η απάντησή μου, «και νομίζω πως πρέπει να γραφτούν άλλοι δυο τόμοι για να αποκαταστήσουν τα γεγονότα». «Αυτή είναι η γνώμη σου;», είπε ήρεμα και σιγανά κι είδα ένα γλυκό-πικρό χαμόγελο στην έκφρασή του. Ντράπηκα. Σηκώθηκα αμέσως κι έφυγα. Πήγα στο δωμάτιό μου, Κοιτάχτηκα στον καθρέφτη. Το πρόσωπό μου ήταν ολοκόκκινο. Λίγο αργότερα ρούφηξα κυριολεκτικά, μόλις βγήκε, τον δεύτερο τόμο. Εκεί πια, καθώς παρελαύνουν τα  έγγραφα, αναδεικνύεται, σε όλη την τραγικότητά της, η από μέρους του Μακάριου απόρριψη των προτάσεων Ντενκτάς (Νιόβρης 1968) με τις οποίες αποδεχόταν ουσιαστικά τα 13 σημεία του  ’63 με μόνο αντάλλαγμα την τοπική αυτονομία κατοχυρωμένη στο σύνταγμα. Κι όλα αυτά εξαιτίας της εμμονής του Μακάριου να υποβιβάσει την τουρκική κοινότητα σε μειονότητα και να κρατήσει ανοικτό τον δρόμο στην ένωση. Εκεί πια η πραγματιστική θεώρηση Κληρίδη έρχεται σε κάθετη ρήξη με τις εμμονές του Μακάριου. Προστρέχω στην ερευνητική βιβλιογραφία, που πληθαίνει καθώς αποκτάται πρόσβαση σε αρχειακό υλικό. Και, υπό το φως των πραγματικών γεγονότων, γκρεμίζω μύθους και είδωλα, αναθεωρώ απόψεις…

Ας γυρίσομε όμως στον Γλαύκο Κληρίδη. Η ορθολογική-πραγματιστική θεώρησή του, γίνεται εμφανής με την πρώτη παρουσία του στην πολιτική, δίπλα στον Μακάριο κι ενάντια στον πατέρα του στις πρώτες προεδρικές εκλογές του Δεκ. 1959, όταν υπερασπίζεται την ιδέα της επιτευχθείσας ανεξαρτησίας και τάσσεται με συνέπεια να την υπηρετήσει. Γίνεται εμφανέστερη το 1962-63, όταν, χωρίς να δημοσιοποιεί τις διαφωνίες του, προσπαθεί να πείσει τον Μακάριο να μην προχωρήσει στην ανατροπή του συντάγματος. Γίνεται αδιαμφισβήτητη το 1968, όταν πλέον, με έγγραφη τεκμηρίωση, ζητά από τον Μακάριο την αποδοχή των προτάσεων Ντενκτάς, κι όταν αποτυγχάνει να τον πείσει, εγκαταλείπει το «μακαριακό» «Πατριωτικό Μέτωπο» κι ιδρύει νέο κεντροδεξιό κόμμα, το «Ενιαίο». Η υπόγεια αντιπαλότητα των δυο ανδρών καθίσταται έκδηλη καθώς, σε διάστημα ημερών και υπό τις ευλογίες αν όχι την ενθάρρυνση και υποκίνηση του Μακάριου, ιδρύονται άλλα δυο κόμματα στο χώρο της δεξιάς (η «Προοδευτική Παράταξη» υπό τον Οδυσσέα Ιωαννίδη και το «Προοδευτικό Κόμμα» υπό τον Νίκο Σαμψών) που παρουσιάζονται ως οι γνήσιοι εκφραστές του Μακάριου, καθώς και η ΕΔΕΚ στον χώρο της κεντροαριστεράς, η οποία επίσης συμπλέει με τον Μακάριο. Στην ουσία, πρόκειται για σύγκρουση ανάμεσα σε ένα πραγματισμό που συγχρονίζει τα βήματά του με τη μεταπολεμική Ευρώπη κι ένα παρωχημένο, μεσσιανικής υφής ρομαντικό εθνικισμό του 19ου αιώνα. Ήταν ακριβώς αυτό το «ευρωπαϊκό προφίλ» που ήθελε να κτυπήσει το ενωτικό «Εθνικό Μέτωπο», το οποίο σε φυλλάδιά του, το 1969, στοχοποιούσε τον Κληρίδη ως ξένο προς τα εθνικά ιδεώδη και τον αποκαλούσε «Μίστερ Κληρίδη».

Εδώ όμως πρέπει να σταθούμε στις αντιφάσεις στις οποίες περιπίπτει ο Κληρίδης στην προσπάθειά του να μετουσιώσει σε πράξη την πραγματιστική του πολιτική θεώρηση. Πρώτο και σημαντικότερο, αποφεύγει επιμελώς να δημοσιοποιήσει τη διαφωνία του με τον Μακάριο τόσο το 1962-63 όσο κυρίως το 1968-69 οπότε επρόκειτο για αγεφύρωτη διαφορά προσεγγίσεων. Στη θέση της πάλης των ιδεών που επιστρατεύει η Αριστερά, τη δεκαετία του ’40, απευθυνόμενη άμεσα στις συνειδήσεις των ανθρώπων και δημιουργώντας ένα ισχυρό και συγκροτημένο κοινωνικό ρεύμα, ο Κληρίδης δείχνει να παραμένει δέσμιος αστικών πολιτικών πρακτικών. Έτσι, αντί να βγει ανοικτά στον λαό, να θέσει ενώπιόν του τη δική του πραγματιστική προσέγγιση έναντι της «τακτικής του κρημνού» που ακολουθούσε ο Μακάριος, να προειδοποιήσει για τους κινδύνους, και να προσπαθήσει να ανακόψει την πορεία που ό ίδιος έβλεπε να οδηγεί στην καταστροφή, κρατεί στο ηγετικό επίπεδο την κεφαλαιώδη αυτή σύγκρουση και περιορίζεται στη δημιουργία ενός κόμματος το οποίο προσχηματικά εξακολουθεί να στηρίζει τον Μακάριο. Εκείνο που εμείς, ως απλοί πολίτες, προσλαμβάναμε, εκείνη την περίοδο, μέσα από την «περιρρέουσα ατμόσφαιρα», ήταν πως υπήρχε μεν διαφορά Μακαρίου-Κληρίδη, αλλά ότι ο Κληρίδης ήταν ο ενδοτικός, ο ταυτισμένος με τη χούντα και τους δυτικούς προστάτες της που βυσσοδομούσαν κατά της Κύπρου, ενώ ο Μακάριος ήταν ο εθνάρχης, ο άκαμπτος αγωνιστής που παρέμενε «όρθιος επί των επάλξεων» έναντι των πιέσεων και των συνωμοσιών των εχθρών της Κύπρου. Αυτή η εκ των υστέρων σοφία, μπορεί να αντιλεχθεί, αγνοεί το πόσο δύσκολο ήταν να αμφισβητήσει κανείς τον αδιαμφισβήτητο εθνάρχη του 95% (εκλογές 1968). Αν όμως ληφθεί υπόψη ότι εκείνο το 95% του είχε δοθεί για την πολιτική του «εφικτού» σε αντιπαράθεση προς τη νεφελώδη πολιτική της ένωσης, τότε ο ιστορικός θα δει τα περιθώρια που είχε μια ανοικτή συζήτηση πάνω στις πραγματικές θέσεις της κάθε πλευράς. Η δεύτερη αντίφαση του πραγματιστή Κληρίδη, η οποία παραπέμπει και πάλι σε αστικές πολιτικές πρακτικές, επισημαίνεται στο γεγονός ότι, κατά τη δημιουργία του κόμματός του, δίνει ηγετικούς ρόλους σε «παράγοντες» της δεξιάς που δεν έχουν όμως καμιά σχέση με τη δική του πραγματιστική θεώρηση. Βοά, επί του προκειμένου, το δίδυμο Γιωρκάτζη και Τάσου Παπαδόπουλου, που αποτελούσαν τον δεύτερο και τρίτο στην ιεραρχία του κόμματος αντίστοιχα. Θα μπορούσε βέβαια κι εδώ να αντιλεχθεί ότι, χωρίς τον μηχανισμό και το δίχτυο κουμπάρων και τοπικών παραγόντων της δεξιάς που ήλεγχε ιδιαίτερα ο Γιωρκάτζης, θα ήταν αφάνταστα δύσκολο για τον Κληρίδη να στήσει ένα κόμμα με αξιώσεις, ικανό να αντιπαραταχθεί στα κόμματα –κι αυτά κόμματα παραγόντων της δεξιάς- που στήριζαν τη σκληρή γραμμή του Μακάριου.

Η μετωπική ρήξη ανάμεσα στις δυο προσεγγίσεις δεν αποφεύγεται στο τέλος, αλλά επέρχεται στο μεταξύ η καταστροφή του 1974. Ο Κληρίδης διαπομπεύεται κυριολεκτικά και αναγκάζεται να παραιτηθεί από τη θέση του συνομιλητή νωρίς το 1976, ενώ, λίγο αργότερα, στις βουλευτικές του ίδιου χρόνου, το «μακαριακό» στρατόπεδο θα τον αποκλείσει εντελώς και από τη Βουλή. Η τραγική μοίρα του Μακάριου θα τον οδηγήσει στον ιστορικό συμβιβασμό της Συμφωνίας των 4 Κατευθυντηρίων Αρχών (12 Φεβρουαρίου 1977) με την οποία θα αποδεχθεί τη διζωνική δικοινοτική ομοσπονδία. Στις μακρές συζητήσεις στο Εθνικό Συμβούλιο (Φεβ-Μάρτης 1977) μορφοποιείται πλέον οριστικά η διχοτομική διαίρεση ανάμεσα στις δυο σχολές σκέψης στο κυπριακό. Η μια, αυτή του πραγματισμού, με γνησιότερο και συνεπέστερο εκφραστή τον Κληρίδη, με τον Μακάριο να επιστρέφει σε αυτήν όπως είχε κάμει και την εποχή του «εφικτού», και τον Παπαϊωάννου να την στηρίζει ανεπιφύλακτα. Η άλλη, αυτή του νεφελώδους ρομαντικού εθνικισμού, με κύριους εκφραστές τους Λυσσαρίδη, Κυπριανού, και Τάσο Παπαδόπουλο.

Καταληκτικά, παρά τους συμβιβασμούς ή τους τακτικούς ελιγμούς που έκαμε ο Γλαύκος Κληρίδης (προεδρικές 1993 και 1998), στους οποίους ωθούσε το πολιτειακό μας σύστημα, υπήρξε ο κατ’ εξοχήν πραγματιστής και διορατικός πολιτικός, ο οποίος, με μαεστρική διπλωματική δεξιοτεχνία, οδήγησε την Κύπρο, μέσα από τις συμπληγάδες των εσωτερικών αντινομιών, στο κατώφλι της λύσης-ένταξης. Και αν η δεκαεξάμηνη θητεία που είχε προτείνει στηριζόταν από την πλειοψηφία των πολιτών στις προεδρικές του 2003, εξακολουθώ να πιστεύω πως η Κύπρος θα άφηνε οριστικά πίσω το συγκρουσιακό παρελθόν και θα άνοιγε παράθυρο στο μέλλον.

 

(Και στον Πολίτη, 24 Νοεμβρίου 2013)

Advertisements
7 Σχόλια leave one →
  1. Ανώνυμος permalink
    Νοέμβριος 26, 2013 20:12

    Το καλυτερο μνημοσυνο για τον Γλαυκο Κληριδη θα ηταν η λυση του κυπριακου και η επανενωση της Κύπρου..

    Μεγαλο κριμα που καποιοι δεν τον ακουσαν τοτε, σιγουρα δεν θα ειχαμε τα χαλια που εχουμε σημερα…

    Μου αρέσει!

  2. Νοέμβριος 27, 2013 10:39

    Ευχαριστώ, φίλε Στροβολιώτη, που από το Tweetter σου κατάλαβα ποιος είσαι, για το εξαιρετικό, σοβαρό, στιβαρό, νουνεχές κείμενο του παλιού συναδέλφου μου Χρυσόστομου Περικλέους, ενός άλλου στύλου της επιστροφής και της επανένωσης της πατρίδας μας.

    Μου αρέσει!

    • Ζάρας permalink
      Νοέμβριος 27, 2013 14:41

      Ποια επιστροφή και ποια επανένωση ρε παιδιά; Μα δε βλέπετε;
      Οι επιδιώξεις του κυρίου ΔεσμεύομαιΝαΜηΔεκτώΚούρεμαΚαταθέσεων και του συναφιού του, δεν είναι ούτε η επιστροφή ούτε η επανένωση. Στην καλύτερη περίπτωση η λύση που θα μας φέρει θα είναι εμείς ποδά (για να διατηρήσει τα κατεστημένα που λυμαίνονται τον Νότο) τζιε τζιείνοι ποτζιεί (για να διατηρηθούν τα κατεστημένα που λυμαίνονται τον βορρά), και στη χειρότερη εμείς ποδά (για τους ίδιους λόγους) τζιε τζιείνοι Τουρκία.
      Όλα αυτά τα εθνικιστικά με τις σημαίες και τις φουστανέλλες, όλος αυτός ο ρατσισμός και η θρησκοληψία δε σας λένε τίποτε; Να σας πω εγώ τί είναι. ΕΙΝΑΙ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΠΕΡΙΡΡΕΟΥΣΑΣ ΓΙΑ «ΠΑΤΡΙΔΑΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΣΤΩ ΚΑΙ ΜΙΣΗ».
      Θα δεκτούν την διχοτόμηση και θα πανηγυρίζουν. Όπως στο πραξικόπημα ένα πράμα.

      Μου αρέσει!

      • Ζάρας permalink
        Νοέμβριος 27, 2013 14:57

        Και ξέρετε ποιός θα σύρει τον ηρωικό χορό δίκην Ζαλόγγου; Ο Αρχιεπίσκοπος. Τυχαία νομίζετε του υποκλίθηκε σαν υπηρέτης και ασπάστηκε το χέρι του μπροστά στις κάμερες ο κύριος ΔεσμεύομαιΝαΜηΔεκτώΚούρεμαΚαταθέσεων; Τυχαία προσκύνησαν εν πομπή και παρατάξει κι’ αυτός και όλο το διχοτομικό συνάφι (Ομήρου κλπ) την νεκροκεφαλή που λένε ότι είναι η κάρα του Απ. Ανδρέα; Ήταν για να αππώσουν τον αρχιεπίσκοπο για να «δεκτεί» να αναλάβει τον ρόλο του Παπαφλέσσα. Κι’ αυτός ηλίθιος όπως είναι, άλλο που δεν ήθελε.

        Μου αρέσει!

    • strovoliotis permalink*
      Νοέμβριος 27, 2013 16:56

      Να δούμε αν μπορούμε να ελπίζουμε ακόμα Ζήνα. Επαναλαμβάνω απαντώντας και στον ανώνυμο: το ΟΧΙ του 2004, εκείνων που ξέρουν, όντως τσιμέντωσε κάποια πράγματα….

      Μου αρέσει!

      • Ζάρας permalink
        Νοέμβριος 27, 2013 23:51

        Πριν το ΟΧΙ του 2004 υπήρξε και το θάψιμο των ιδεών Γκάλι από τον πολύ Γλαύκο Κληρίδη. Αλλά ο Στροβ ότι θέλει θυμάται, τα άλλα τα κάνει γαργάρα. Από αυτή τη νοοτροπία γεννήθηκε το Κυπριακό και απ’ αυτήν συντηρείται.

        Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: