Skip to content

Πενήντα χρόνια Δικαίου της Ανάγκης στην Κύπρο – Του Μύρωνα Μ Νικολάτου*

Νοέμβριος 13, 2014

Ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο εμφανίστηκε αυτές τις μέρες σε διάφορες εφημερίδες. Προέρχεται μάλιστα από πολύ ψηλά: τον ίδιο τον πρόεδρο του Ανωτάτου Δικαστηρίου, δικαστή Μύρωνα Νικολάτο.

Το κείμενο αφορά αυστηρώς νομικά ζητήματα και συγκεκριμένα την ουσιαστική παράκαμψη της αδυναμίας εφαρμογής του συντάγματος της Κυπριακής Δημοκρατίας μετά την αποχώρηση των Τουρκοκυπρίων. Η λογική των τότε δικαστών ήταν βεβαίως περισσότερο «πρακτική», για να μην πω τελικά, πολιτική. Παραδέχονταν μεν πως το σύνταγμα δεν ήταν δυνατόν να λειτουργήσει  και άρα το κράτος είχε ουσιαστικά μπλοκαριστεί, αλλά ένοιωσαν πως *έπρεπε* να βρουν μια λύση. Και αυτή την ονόμασαν «Δίκαιο της Ανάγκης».  Μια έννοια η οποία έδωσε νομιμοποίηση στην Κυπριακή Δημοκρατία υπό αποκλειστικό ελληνοκυπριακό έλεγχο πλέον, κυρίως για τα εσωτερικά του κράτους, ενώ συμπλήρωσε  τη διεθνή πολιτική αναγνώριση που είχε έρθει λίγους μήνες πιο νωρίς με την πρώτη αποστολή στρατιωτικής δύναμης Ηνωμένων Εθνών στην Κύπρο.

Κάτω από αυτό το καθεστώς πορευθήκαμε από τότε κουβαλώντας μαζί μας το κκοτσιάνι της Κυπριακής Δημοκρατίας.  Κάποιοι είχαν νομίσει πως με ένα αμιγώς ελληνοκυπριακό κράτος  εκπληρώνονταν (εν μέρει)  προαιώνιοι πόθοι, κάποιοι *ακόμη* νομίζουν πως έτσι πρέπει να δουλεύει το κράτος, αυτή είναι η φυσιολογική του κατάσταση, την ίδια στιγμή που τεκμηριώνεται απόλυτα, και μάλιστα με δικά μας ντοκουμέντα η τουρκική θέση πως Κυπριακό πρόβλημα υπάρχει μια δεκαετία πριν από την Τουρκική εισβολή.

Ο δικαστής Νικολάτος παραδέχεται πως είναι μάλλον άκομψο το γεγονός πως για τόσο χρόνια *ζούμε* λόγω του αναπνευστήρα του Δικαίου της Ανάγκης, και γράφει συγκεκριμένα: «Η επίκληση του δικαίου της ανάγκης, για πενήντα χρόνια, μπορεί να θεωρηθεί ότι συνιστά συνταγματική «ανωμαλία», έσωσε όμως την Κυπριακή Δημοκρατία και επέτρεψε την ομαλή λειτουργία των τριών εξουσιών της, παρά τις φοβερά αντίξοες συνθήκες που δημιουργήθηκαν το 1963-64 και επετάθηκαν, σε υπέρμετρα μεγαλύτερο βαθμό, από το 1974.»

Τολμώ να ισχυριστώ πως το τελευταίο κομμάτι της ανωτέρω παραγράφου, κάθε άλλο παρά νομικό είναι.

Το κείμενο του δικαστή Νικολάτου έχει διπλή σημασία: να θυμίζει κυρίως στους λυσοφοβικούς πως αυτό που έχουμε *δεν* είναι λύση και δεν μπορεί να μείνει για πάντα έτσι, αλλά να υπενθυμίζει επίσης σε *όλους*, πως 50 χρόνια «Δικαίου της Ανάγκης» έχουν υπερβεί κατά πολύ τις όποιες αρχικές ανάγκες…

 

 

 

 

 

Πενήντα χρόνια Δικαίου της Ανάγκης στην Κύπρο

Του Μύρωνα Μ Νικολάτου*

Συμπληρώθηκαν, στις 10 Νοεμβρίου 2014, πενήντα χρόνια από την εφαρμογή του Δικαίου της Ανάγκης στο Συνταγματικό Δίκαιο της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Στις 10 Νοεμβρίου του 1964, το Ενιαίο Ανώτατο Δικαστήριο της Κυπριακής Δημοκρατίας εξέδωσε την πιο σημαντική απόφαση που εκδόθηκε ποτέ, στην Κύπρο, στον τομέα του Συνταγματικού Δικαίου, στην υπόθεση Attorney General of the Republic v. Mustafa Ibrahim and Others (1964) CLR 195.

Τρεις κορυφαίοι Δικαστές, οι Δικαστές Γεώργιος Σ. Βασιλειάδης, Μιχαλάκης Α. Τριανταφυλλίδης και Ιούλιος Ιωσηφίδης (οι δύο πρώτοι, στη συνέχεια διετέλεσαν και Πρόεδροι του Ανωτάτου Δικαστηρίου), με τη συνδρομή του τότε Γενικού Εισαγγελέα της Δημοκρατίας Κρίτωνα Γ. Τορναρίτη, ενός των λαμπροτέρων νομικών της Κύπρου, εξέδωσαν την προαναφερόμενη απόφαση, με την οποίαν εφαρμόστηκε, για πρώτη φορά, το Δίκαιο της Ανάγκης, στην Κύπρο, αποτελώντας, από τότε, σημαντικότατο στοιχείο του Συντάγματός μας και στυλοβάτη της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Το 1963-1964, όπως είναι γνωστό, έγιναν διακοινοτικές ταραχές, που έδωσαν αφορμή στους Τουρκοκύπριους αξιωματούχους του Κράτους (Αντιπρόεδρο, Υπουργούς, Βουλευτές, Δικαστές και άλλους ανεξάρτητους (αξιωματούχους) να αποχωρήσουν από τις θέσεις τους προκαλώντας σοβαρή συνταγματική κρίση.

Με σκοπό την αντιμετώπιση της κρίσης, ψηφίστηκε ο Ν 33/1964 (ο περί Απονομής της Δικαιοσύνης (Ποικίλαι Διατάξεις) Νόμος του 1964), μόνο από τους Ελληνοκύπριους Βουλευτές. Με το νόμο εκείνο ενοποιούνταν τα δύο Ανώτατα Δικαστήρια (Ανώτατο Συνταγματικό και Ανώτατο Δικαστήριο) σ΄ ένα ενιαίο Ανώτατο Δικαστήριο και εισάγονταν διάφορες άλλες διατάξεις στο δικαιϊκό μας σύστημα.

Με το Νόμο εκείνο καταργείτο, μεταξύ άλλων, η πρόνοια ότι οι Τουρκοκύπριοι θα έπρεπε να δικάζονται από Τουρκοκύπριους Δικαστές και οι Ελληνοκύπριοι από Ελληνοκύπριους Δικαστές.

Ο Τουρκοκύπριος κατηγορούμενος στην προαναφερόμενη υπόθεση, δια του Τουρκοκύπριου δικηγόρου Μπερμπέρογλου, ήγειρε διάφορες ενστάσεις, μεταξύ των οποίων (α) ότι το Ενιαίο Ανώτατο Δικαστήριο δεν ήταν νόμιμα συσταθέν και δεν είχε εξουσία να αποφασίσει επί παραπεμφθέντος, σ΄ αυτό, συνταγματικού θέματος (εξουσία που είχε δυνάμει του Συντάγματος, το Ανώτατο Συνταγματικό Δικαστήριο), (β) ότι ο Ν 33/1964 ήταν αντισυνταγματικός διότι δεν μετείχαν, στη θέσπισή του, οι Τουρκοκύπριοι Βουλευτές, και (γ) ότι με το Ν 33/1964 καταργήθηκε ουσιώδες δικαίωμα των μελών κάθε κοινότητας για εκδίκαση των υποθέσεων τους από Δικαστές της Κοινότητας τους.

Το Ανώτατο Δικαστήριο, μετά από προβληματισμό, απέρριψε τις ενστάσεις του κατηγορουμένου και διετύπωσε τις αρχές του Δικαίου της Ανάγκης.

Διατυπώθηκε η θέση ότι, παρόλον που το Σύνταγμα είναι ο υπέρτατος Νόμος του Κράτους και με τις διατάξεις του περιορίζονται οι εξουσίες της Βουλής, εντούτοις όταν το Σύνταγμα δεν μπορεί να αντιμετωπίσει μιαν έκτακτη κατάσταση που δημιουργήθηκε και η οποία καταστρατηγεί τον πυρήνα του Συντάγματος ή όταν τα Θεσμικά Όργανα του Κράτους δεν μπορούν να λειτουργήσουν και το Σύνταγμα δεν μπορεί να τροποποιηθεί σύμφωνα με τη θέληση του λαού, τότε, σύμφωνα με το Δίκαιο της Ανάγκης, η Νομοθετική Εξουσία, ανεμπόδιστη από το Άρθρον 179 του Συντάγματος, και δυνάμει του Άρθρου 61 του Συντάγματος, έχει εξουσία να νομοθετεί και οφείλει να νομοθετήσει, προς όφελος του λαού (Απόφαση Δικαστή Τριανταφυλλίδη).

Οι προϋποθέσεις εφαρμογής του Δικαίου της Ανάγκης, όπως διατυπώθηκαν από τους τρεις προαναφερόμενους Δικαστές, σε ξεχωριστές αποφάσεις (ιδιαίτερα από το Δικαστή Ιωσηφίδη), συνοψίζονται ως εξής:

(α) Θα πρέπει να υπάρχει μια επιτακτική και αναπόφευκτη ανάγκη ή εξαιρετικές περιστάσεις.

(β) Δεν θα πρέπει να υπάρχει διαθέσιμη οποιαδήποτε άλλη θεραπεία.

(γ) Τα μέτρα που λαμβάνονται θα πρέπει να είναι ανάλογα με την ανάγκη, και

(δ) Τα μέτρα θα πρέπει να είναι παροδικού χαρακτήρα και περιορισμένα, χρονικά, στην περίοδο των εξαιρετικών περιστάσεων.

Από το 1964, επίκληση του δικαίου της ανάγκης έγινε σε πολλές περιπτώσεις περιλαμβανομένων και των περιπτώσεων των τροποποιήσεων του Συντάγματος της Κυπριακής Δημοκρατίας, οι οποίες έγιναν με την ψήφο των Ελληνοκυπρίων μόνο βουλευτών, εξαιτίας της μη επανόδου των Τουρκοκυπρίων βουλευτών και, στη συνέχεια, της τουρκικής εισβολής, της συνεχιζόμενης κατοχής και της παράλληλης δημιουργίας ενός ψευδοκράτους, ανδρεικέλου της κατοχικής δύναμης, στο κατεχόμενο τμήμα της νήσου.

Η επίκληση του δικαίου της ανάγκης, για πενήντα χρόνια, μπορεί να θεωρηθεί ότι συνιστά συνταγματική «ανωμαλία», έσωσε όμως την Κυπριακή Δημοκρατία και επέτρεψε την ομαλή λειτουργία των τριών εξουσιών της, παρά τις φοβερά αντίξοες συνθήκες που δημιουργήθηκαν το 1963-64 και επετάθηκαν, σε υπέρμετρα μεγαλύτερο βαθμό, από το 1974.

Θα πρέπει να σημειωθεί ότι οι Τουρκοκύπριοι Δικαστές, περιλαμβανομένου και του Τουρκοκύπριου πρώτου Προέδρου του Ενιαίου Ανωτάτου Δικαστηρίου, του διακεκριμένου Δικαστή Μεχμέτ Ζεκιά, μετά την απόφαση Ibrahim, επανήλθαν στις θέσεις τους, όπου παρέμειναν μέχρι το 1966, αναγνωρίζοντας, τοιουτοτρόπως, την εγκυρότητα της απόφασης – σταθμού στη συνταγματική ιστορία της Κύπρου.

 

Το σκεπτικό της απόφασης Ibrahim ακολουθήθηκε και σε άλλες Κοινοπολιτειακές δικαιοδοσίες.

*Πρόεδρος Ανώτατου Δικαστηρίου

 

Για όσους θέλουν και άλλη μελέτη, δοκιμάστε εδώ:

Constitutional Law of 10 EU Member States: The 2004 Enlargement

Advertisements
4 Σχόλια leave one →
  1. Νοέμβριος 17, 2014 16:06

    Η απάθειά μας επιτρέπει να αναγκαζόμαστε να δικαιώσουμε τους εαυτούς μας. Μέχρι να δούμε τον εαυτό μας στον καθρέφτη.

    Αρέσει σε 1 άτομο

  2. Ανώνυμος permalink
    Νοέμβριος 18, 2014 11:53

    Ο κύριος «Δεσμεύομαι» κάμνει τ’ αρμυρά γλυτζιά. Επέστρεψε στην πολιτική Χριστόφια.

    Μου αρέσει!

Trackbacks

  1. «Κίνηση για ελευθερία & δικαιοσύνη στην Κύπρο» – η επαναφορά του Σχεδίου Ακρίτας. | Στροβολιώτης

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: